Przejdź do treści
Zwiedzamy Danię
Kuchnia i tradycje

Smørrebrød (smorrebrod): duńska kanapka, rodzaje i zasady

Redakcja Zwiedzamy Danię5 min czytania
Fot. Liberaler Humanist, CC BY-SA 3.0

Smørrebrød (zapisywane też jako smorrebrod) to duńska otwarta kanapka: kromka ciemnego chleba żytniego z masłem i dodatkami na wierzchu. Ten tekst pokazuje, czym jest smorrebrod, jakie są jego klasyczne rodzaje i jak się je zgodnie z duńskim zwyczajem. Na końcu znajdziesz wskazówki, gdzie szukać dobrych lokali oraz prosty przepis na wersję domową.

Czym jest smørrebrød?

Smørrebrød to otwarta kanapka, czyli jedna kromka pieczywa z dodatkami na wierzchu. Bazą jest ciemny chleb żytni posmarowany masłem, zwany rugbrød, a na nim leżą wędliny, mięso lub ryby, ser, pasty i garnitury. Ma o połowę mniej kromek chleba niż typowa kanapka zamknięta, a zamiast nadzienia ma dodatki.

Nazwa znaczy dosłownie „masło i chleb”. W Norwegii i Szwecji funkcjonują formy pokrewne: smørbrød i smörgås.

W Danii nie uważa się smørrebrød za rodzaj kanapki. Odwrotnie: kanapka to smørrebrød z dodatkową kromką na wierzchu. Podstawowa forma jest zwykłym lunchem, a przygotowana i ozdobiona na różne sposoby staje się narodową specjalnością. Więcej o tym, co je się w kuchni duńskiej, znajdziesz w osobnym przewodniku.

Jaki chleb i tłuszcz wybrać?

Podstawą jest rugbrød, czyli chleb żytni na zakwasie. To ciężki, ciemny chleb, często kupowany już krojony. Warianty różnią się jasnością żyta, stopniem przemiału i zawartością pełnego ziarna.

Pod niektóre dodatki podaje się franskbrød, bardzo lekki, chrupiący chleb pszenny.

Pieczywo Charakter Typowe zastosowanie
Rugbrød ciemny, gęsty, na zakwasie klasyczny spód pod mięso, wędliny i ryby
Franskbrød jasny, chrupiący, pszenny pod wybrane dodatki, np. wędzonego łososia i krewetki

Chleb najczęściej smaruje się masłem. W niektórych wariantach tradycyjnie używano smalcu. Dawniej smalec zastępował masło także pod śledzia, więc masło nie jest jedynym możliwym tłuszczem.

Klasyczne rodzaje smørrebrød

Kombinacji jest bardzo dużo. Poniższy zestaw to klasyczne propozycje, które łatwo rozpoznać na karcie lokalu.

Nazwa Pieczywo Dodatki
Dyrlægens natmad (nocna przekąska weterynarza) ciemny chleb żytni pasztet z wątróbki, solona wołowina, galaretka mięsna, surowa cebula, rzeżucha ogrodowa
Węgorz ciemny chleb żytni wędzony węgorz, jajecznica, rzodkiewka lub szczypiorek
Leverpostej ciemny chleb żytni ciepły, grubo krojony pasztet z wątróbki, boczek, smażone pieczarki
Roast beef ciemny chleb żytni cienko krojona wołowina, remulada, tarty chrzan, prażona cebula
Jajko z krewetkami ciemny lub biały chleb plasterki jajka i krewetki, pomidor, majonez, cytryna, rzeżucha
Stjerneskud (spadająca gwiazda) biały chleb z masłem ryba gotowana i smażona w panierce, krewetki, majonez, czerwony kawior, plasterek cytryny

Leverpostej to najbardziej domowy z tych wariantów. Stjerneskud jest z kolei bogatszy, bo łączy dwie ryby na jednym kawałku pieczywa.

Jakie dodatki są tradycyjne?

Najczęściej spotkasz te składniki:

  • śledzie marynowane, zwykłe, korzenne lub z curry,
  • ser w wielu odmianach, cienko krojony,
  • plastry ogórka, pomidora i gotowane jajka,
  • pasztet z wątróbki i wędliny w cienkich plasterkach,
  • wędzona ryba, np. łosoś, oraz makrela w sosie pomidorowym,
  • krążki czerwonej cebuli i marynowany ogórek.

Do wierzchu często dodaje się sos: majonez, remuladę lub italiensk salat, czyli sałatkę z groszkiem, szparagami i marchewką w majonezie.

Dodatki zmieniają się z porami roku. Na Wielkanoc i Boże Narodzenie pojawia się æbleflæsk, czyli pieczony boczek lub wieprzowina w sosie jabłkowym. Latem podaje się wędzoną makrelę, sommersalat z rzodkiewką i ogórkiem w dressingu z wędzonego sera, młode ziemniaki i świeżo obrane krewetki.

Jak jeść smørrebrød?

Zwykle je się je sztućcami, czyli nożem i widelcem. Przy wspólnym stole talerz z pieczywem podaje się dookoła, a potem misy z dodatkami. Każdy nakłada sobie sam.

Na bardziej uroczystych posiłkach dania dzieli się na kolejne części. Najpierw podaje się ryby, np. śledzie, krewetki lub wędzonego łososia. Potem wędliny i sałatki, a na końcu ser z chlebem lub krakersami oraz owoce. Ciepłe dania pojawiają się przy szczególnych okazjach, np. panierowana płastuga, smażona kiełbasa medisterpølse, frikadeller z marynowaną czerwoną kapustą czy schab w sosie śmietanowo-grzybowym.

Wspólne posiłki są ważną częścią życia rodzinnego i budują poczucie hygge, czyli przytulności.

Skąd wzięło się smørrebrød?

Od początku ważne były dwie rzeczy: chleb żytni i kiełbasa, która długo się przechowywała. Pod koniec XVIII wieku było już kilka rodzajów kiełbas, a przetwory mięsne rozwijały się szybko w latach 40. XIX wieku. Wtedy w Kopenhadze zakład otworzył francuski rzeźnik François Louis Beauvais.

W latach 80. XIX wieku Oskar Davidsen otworzył restaurację specjalizującą się w smørrebrød, z długą listą otwartych kanapek. Leverpostej trafił do sklepów pod koniec XIX wieku, choć przez jakiś czas był droższy od wędlin.

Gdy przerwę obiadową skrócono z godziny do 30 minut, ludzie zaczęli zabierać kanapki do pracy w pudełkach. W latach 20. i 30. XX wieku do wędlin dodano pomidory i ogórki. W latach 40. Henry Stryhn spopularyzował leverpostej, rozwożąc ją rowerem po Kopenhadze. Więcej takich historii znajdziesz w ciekawostkach o Danii.

Gdzie spróbować smørrebrød?

Najłatwiej o dobre smørrebrød w lokalach, które specjalizują się w tej kanapce. W Danii działają wyspecjalizowane sklepy, kawiarnie i restauracje, zwłaszcza w większych miastach. Kopenhaga, stolica kraju, ma kilka dzielnic, w których dobrze trafić na takie miejsca.

Dzielnica Co tam znajdziesz
Indre By dawne centrum z wąskimi uliczkami, kościołami i dobrymi sklepami
Christianshavn kanały i przytulne kawiarnie
Vesterbro kawiarnie i bary przy głównej ulicy Istedgade
Nørrebro żywa dzielnica, zwłaszcza przy Nørrebrogade, z mieszanką mieszkańców i studentów

Przed wizytą sprawdź godziny otwarcia wybranego lokalu na jego oficjalnej stronie internetowej lub w mediach społecznościowych. Warto to zrobić zwłaszcza w porze lunchu, bo to właśnie wtedy smørrebrød jest najbardziej typowe.

Przepis na smørrebrød w domu

Bazą jest kromka ciemnego chleba żytniego, cienko krojonego. Posmaruj ją masłem aż do brzegów. Następnie dołóż wybraną bazę, np. wędzonego łososia, wędlinę lub pasztet z wątróbki.

Potem dodaj zieleninę: rzeżuchę ogrodową albo szczypiorek. Na koniec dołóż jeden składnik kwaśny lub ostry, czyli marynowany ogórek, krążek czerwonej cebuli, plaster pomidora albo cytrynę. Do wierzchu dodaj sos, majonez lub remuladę.

Dla roast beef połóż cienko krojoną wołowinę, polej remuladą i posyp tartym chrzanem oraz prażoną cebulą. Dla leverpostej podgrzej pasztet, połóż go na chlebie, dodaj smażony boczek i pieczarki. Do wersji z jajkiem i krewetkami ułóż plasterki jajka i krewetki na białym chlebie, dodaj pomidora, majonez, cytrynę i rzeżuchę.

Od czego zacząć planowanie wyjazdu z smørrebrød?

Zacznij od wyboru dzielnicy, w której chcesz jeść. Zaznacz na mapie dwa lub trzy lokale, które specjalizują się w smørrebrød, i sprawdź ich godziny otwarcia przed wyjściem. Na lunch zarezerwuj czas w środku dnia, bo to tradycyjna pora tej kanapki.

Jeśli dojeżdżasz do Danii promem, sprawdź połączenia i zasady kupowania biletów na oficjalnej stronie przewoźnika. Połączenie z promem do Danii warto zaplanować wcześniej, zanim wybierzesz termin wizyty w lokalu.

Na koniec wybierz jeden wariant do spróbowania, np. leverpostej albo roast beef na ciemnym chlebie. Dopiero potem sprawdzaj inne rodzaje z karty.

Pytania i odpowiedzi

Czy smørrebrød to kanapka?
W Danii zwykle nie. Kanapka to według Duńczyków smørrebrød z dodatkową kromką chleba na wierzchu. Smørrebrød jest otwarte, z jedną kromką i dodatkami na wierzchu.
Czy smørrebrød je się rękami?
Zwykle je się je sztućcami, czyli nożem i widelcem. Dodatki są na tyle obfite, że ręce nie są najwygodniejsze.
Od czego zacząć, jeśli jem smørrebrød pierwszy raz?
Dobrym wyborem jest leverpostej na ciemnym chlebie albo roast beef z remuladą. Oba warianty są klasyczne i dobrze pokazują, jak smakuje ten rodzaj kanapki.
Czy smørrebrød jest tylko na lunch?
Podstawowa forma to zwykły lunch, zjedzony w pracy lub szkole. Na uroczyste okazje podaje się je jako kilka dań, w kolejnych częściach posiłku.
Czy można zrobić smørrebrød w domu bez specjalnych składników?
Tak. Wystarczy ciemny chleb żytni, masło i jeden lub dwa dodatki, np. wędlina, jajko, ogórek i sos majonezowy.
Obok tego tekstu

Przeczytaj też